ABC-interview met Angélica Liddell

S van Seks [of Suïcide]

‘Seks is een schitterend graf’, zei Mishima. Alleen seks en de dood confronteren ons met de beperkingen van het lichaam. Het is de enige manier om te weten dat we leven te midden van de verveling van het dagelijks leven.

E van Elegie [of Energie]

Ik put uit de energie van het levenseinde. Een elegie is een klaaglied, en voor dit werk baseer ik me op het levens-
einde en claim ik zelfmoord als onderdeel van de schone kunsten. Dit werk is dus anti-elegisch; ik vervolledig het met het levenseinde.

P van Performance

Ik worstel met deze term omdat mijn ‘voorstelling’ nauw verbonden is met innerlijke oprechtheid en innerlijke nood, met het idee van de dood, net zoals Mishima zijn zelfmoord telkens opnieuw uitbeeldt. Ik werk niet vanuit het idee van ‘performance’, maar vanuit de ‘voorstelling’ als verlangen. De voorstelling als een diep, onpeilbaar verlangen.

P van Poëzie

Een van de dingen die mij het meest fascineren bij rituele zelfmoord is het schrijven van een afscheidsgedicht vlak voor de dood, de ‘Jisei no ku’ (vert.: De afscheidsgedichten van de Schelp). Ik heb het niet over een gewone zelfmoordbrief, maar over een verlangen om jezelf op een zo transcendent mogelijke manier uit te drukken, het bekrachtigen van een mystieke toestand in woorden. De noodzaak om de dwalende wereld in schoonheid te verlaten en de werkelijke wereld, de wereld van de doden, binnen te treden. Poëzie is in wezen het verlangen naar transcendentie, de behoefte aan God.

U van Utopie

Utopisten streven naar de realisatie van een utopie en zijn in zekere zin materialisten. Ik zie mezelf eerder als een idealist, een ultra-transcendent die geen interesse heeft in de werkelijke wereld. Wat mij interesseert zijn de schaduwen die het vuur in de grot werpt; de zuivere ideeën, dat wat niet bestaat. De schoonheid van de schaduwen is precies wat ons de werkelijkheid doet verafschuwen, wat onze ontevredenheid voedt en ervoor zorgt dat we ons niet thuis voelen in deze wereld. Utopieën interesseren me niet, ze vervallen uiteindelijk in mogelijkheden, en ik verafschuw het mogelijke. Wat telt, is pure gevoeligheid, op en voor zichzelf, los van elk nut. Dit betekent niet dat ik vecht om erbij te horen. Ik leef in afzondering. Ik leef in de wereld van de engelen. Ik ben woedend op de echte wereld, net als de engelen. Per slot van rekening ben ik een verstokte romanticus.

K van Kishikaisei  [‘wederopstanding; het herstellen van een normale situatie na vernietiging of ineenstorting, of na een uitzichtloze situatie’]

Er is geen wederopstanding mogelijk zonder vernietiging, zonde of catastrofe. Om te herrijzen moeten we zondigen, onszelf vernietigen; een bewuste zelfvernietiging. Wie de meeste misdaden begaat, zal meer vergeving genieten en meer liefde krijgen. Het is waar dat dit in het christendom een wonderbaarlijke bijklank heeft, maar vernietiging blijft hoe dan ook noodzakelijk. Het is de essentie zelf van de kunst: wreedheid om de helderheid van geest te herstellen, zelfopoffering om het Paradijs te betreden.

 

U van Ulcus [of Universeel; of Universeel Ulcus]

Op mijn twaalfde kreeg ik een bloedende maagzweer in de twaalfvingerige darm, die me mijn hele adolescentie is blijven achtervolgen. Ik denk dat ik die maagzweer heb gesomatiseerd als een uiting van een wereld die ik met heel mijn hart verafschuwde. De mens is beangstigend, de mens is een wandelende maagzweer.

*

E …

 

L van Liddell… Welke betekenis hecht u aan eigen-
namen?

Toen ik verliefd werd, nam zijn naam alle ruimte in. Het is ongelooflijk hoe een naam de essentie van een liefdesverhaal kan samenvatten. De naam is de geliefde zelf. Zijn naam alleen al uitspreken volstaat. Maar als ik iemand haat, kan ik die persoon niet meer bij naam noemen, kan ik zijn of haar naam niet meer zien of horen. Ik walg van de naam, hem alleen maar uitspreken maakt me misselijk, ik bezoedel mezelf ermee. De kracht van iets bij naam noemen is indrukwekkend. In feite schept God de wereld en geeft hij haar een naam; hij benoemt elk levend wezen dat haar bevolkt. Zelfs een tafel of rijst moet een naam krijgen. De naam bevat de ziel, op een betekenisvollere en krachtigere manier dan het gezicht of de vorm.

*

F van Fight and die. Moet je altijd het risico nemen om gewond te raken?

‘Kirinji’ is een concept uit de samoerai-code van de bushido, zoals beschreven in de Hagakure. Het betekent sterven met het zwaard in de hand, sterven terwijl je vecht. De dood kiezen wanneer je een keuze moet maken tussen leven en dood, wetende dat de strijd gedoemd is te mislukken. Zonder mislukking is er geen Kirinji. Kirinji impliceert dat er geen enkele kans is om het gevecht te winnen, je weet dat je zal verliezen. Je mag jezelf niet beschermen noch verschuilen, je moet altijd het risico nemen. Ik probeer een goede samoerai te zijn. 

 

U …

 

N …

 

E …

 

R …

 

A van Act of poetry. Heeft u het gevoel dat u de poëtische daad van Mishima voortzet of re-enact?

Ik ben Reiko, de vrouw uit het verhaal getiteld Yukoku. Ik ben trouw aan mijn heer, ik volg hem in zijn zelfmoord. Ik pleeg junshi, zoals een samoerai, dat ben ik hem verschuldigd. Ik heb alles aan Mishima te danken; ik moet hem in de dood vergezellen. Ik ga zijn as zoeken in Tokio, ik heb toelating gekregen om de plek te bezoeken waar hij seppuku heeft gepleegd. Bergman zei dat als je naar de plek gaat waar iemand zelfmoord heeft gepleegd, je te weten kan komen wanneer je zelf zal sterven. Je hoeft het alleen maar te vragen. Ik wil de vraag stellen in de kamer waar Mishima, mijn geliefde, zijn buik heeft opengesneden.

 

L …

*

D …

 

E …

*

M …

 

I van Ingeboren of Inevitabel… Wat betekent het vandaag om, zoals Mishima het beschrijft, ‘een gewisse dood tegemoet te treden’, geïnspireerd door de samoerai-
code?

Net als Mishima ben ook ik gekweld en geobsedeerd door de dialectiek tussen kunst en leven. Schrijven is niet hetzelfde als leven. Ik weet niet of er in de moderne wereld plaats is voor de samoerai-ethiek, vooral omdat we niet meer geloven in iets dat boven ons staat en het vermogen om te dienen hebben verloren. In een spiraal van buitensporig egocentrisme leven we geobsedeerd door onze rechten, zonder nog aandacht te schenken aan onze plichten. We moeten ons leven wijden aan iets hogers om onze onbeduidendheid te bevestigen en onze ijdelheid te vernietigen. Niets verschaft een samoerai meer plezier dan gehoorzamen.

Vandaag de dag, nu we meer dan ooit gemanipuleerd en gecontroleerd worden in een dictatuur zonder dictator, zijn we paradoxaal genoeg het mooie gevoel van gehoorzaamheid en loyaliteit kwijtgeraakt. Zelfs degenen die denken vrij te zijn, zijn dat niet. Het is de pijn die ons dichter bij de dood brengt. We zijn bannelingen op aarde. Ik stel me elke ochtend voor dat ik dood ben, dat doe ik al heel lang. Ik bekijk alles vanuit het perspectief van mijn dood, en dat is de kern van de Hagakure.

 

S …

 

H …

 

I …

 

M …

 

A van Amour. Is uw voorstelling Seppuku. El funeral de Mishima uiteindelijk een ‘liefdeslied’? Hoe brengt u uw innerlijke beleving in overeenstemming met de uiterlijke vorm van de voorstelling? En als het een lied is, is het dan gevaarlijk?

Mishima was een voorstander van de geheime liefde. Sterven zonder de naam van de geliefde prijs te geven. In zijn commentaar op de Hagakure verwijst hij naar deze verzen van de dichter Saygo, waarin volgens hem voor het eerst het woord hagakure voorkomt, wat ‘in de schaduw van de bladeren’ betekent.

 

Hagakure ni Chiri to
Eenzame bloem verborgen

domareru Hana nomi
zo tussen de bladeren,

Shinobishi hito ni Au
zo is mijn ontmoeting met degene

kokochisuru
van wie ik in het geheim hou.

Voor Mishima is dat de essentie van liefde, en de essentie van energie. Dit werk is uiteraard niet alleen ontstaan uit mijn liefde voor Mishima en zijn boeken, maar ook uit mijn relatie met zelfmoord en het respect dat ik koester voor zelfmoordenaars. Maar het belangrijkste is het gedicht te schrijven. Sterven is niet gevaarlijk.

• Fragmenten uit een interview afgenomen door Najate Zouggari van TnS (Théâtre national de Strasbourg) in juli 2025
• Vertaald door Stephanie Lemmens