REALITY SHOW

Je bent de eerste die het huis binnenkomt
Alle meubels staan er al zoals op een set
En je weet niet of je op de bank mag zitten
Op de stoel in het zwembad mag duiken je doet alsof dit de mooiste dag van je leven is en door zo hard te doen alsof, glimlach je en vier je
Vanuit je ooghoeken zoek je naar camera’s en, zonder er rechtstreeks naar te kijken, maar op een manier dat ze je gezicht kunnen filmen, huil je nou ja er vallen een paar tranen omdat je eindelijk een huis hebt en dat betekent veel andere mensen komen de ruimte binnen en je beseft dat je ze misschien kent, ook al heb je hun verhalen nooit gehoord
Maar er gebeurt iets vreemds
Beetje bij beetje besef je dat je in de gaten wordt gehouden, want je hoort het gelach, het applaus en, vooral, de stiltes daarbuiten, hoewel je niets kunt zien

En je grootste angst is niet om voor altijd gevangen te zitten
Maar dat het huis misschien verdwijnt en je een wereld moet binnenstappen waar niemand je taal spreekt

Maar voorlopig is dit slechts de eerste scène van de eerste dag
En je hebt nog steeds een huis
Podiumtijd
En een publiek
Nu begint jouw realiteit pas echt

Al tien jaar probeert MEXA haar eigen verhaal te vertellen. De eerste keer dat ik een bijeenkomst van de groep bijwoonde, zag ik een actrice die een indrukwekkende monoloog bracht. Ze vertelde over hoe ze haar gewelddadige echtgenoot had vermoord en de verschrikkingen van de gevangenis moest doorstaan. Ze huilde, en wij ook. Aan het einde zei ze: “Maar ik heb dit niet zelf meegemaakt. Het is het verhaal van een vriendin, die heel erg van theater houdt, maar niet kon komen. Dus ik wilde dat op zijn minst haar verhaal hier aanwezig zou zijn.”

Tien jaar later zijn de verhalen veranderd, maar niet zozeer de manier waarop we ze vertellen. Het podium is voor ons altijd een ruimte geweest voor zelfvervullende voorspellingen: door ze vaak genoeg te herhalen, kunnen ze werkelijkheid worden. Dit ‘theater van het reële’ evolueert daardoor soms tegen de verwachtingen in: natuurlijk dringt de wereld het theater binnen, maar het is vooral het theater dat de wereld herschrijft.

Reality Show is de voorstelling die we al het langst wilden maken en misschien heeft ze daarom het langst op zich laten wachten. Ze vormt het laatste deel van onze Trilogie van het Reële, voorafgegaan door Pumpitopera Trans-
atlantica en The Last Supper (die beide in première gingen op Kunstenfestivaldesarts, onder de toeziende ogen en oren van Daniel Blanga Gubbay en Dries Douibi).

In dit stuk behandelen we het thema dat ons misschien wel het meest na aan het hart ligt: huisvesting. MEXA, ontstaan in de context van opvangcentra voor daklozen, heeft zich altijd afgevraagd hoe je iets kan cre-ëren als je geen huis hebt. We ontmoeten elkaar in Casa do Povo, een onafhankelijke culturele instelling in São Paulo, waar MEXA een van de aangesloten collectieven is. Het is, naast een theater, ook ons referentiepunt voor een huiselijke ruimte geworden. We hebben er, tussen de repetities en vergaderingen door, een tijdelijk huis gebouwd. Zolang we er samen zijn, heeft iedereen er een plek, wat tegelijkertijd triest en vreugdevol is. Triest omdat er een einde aan komt, maar vreugdevol omdat we tenminste een plek hebben die van ons is.

Op dezelfde manier is ook het podium een tijdelijk huis geworden, dat elke avond opnieuw wordt opgebouwd en afgebroken. Want het stuk eindigt en de wereld draait door. Ons geluk is dat we de volgende dag opnieuw mogen optreden. Dit is natuurlijk niet alleen bij MEXA het geval. Kunstenaar zijn betekent ook je weg zoeken naast creëren en spelen, en slechts gedeeltelijk bestaan tussen twee voorstellingen in.

Tijdens het maken van dit stuk ontstond het idee om op het podium een huis te bouwen, om zo te tonen wat de theaterruimte voor de groep betekent. Tegelijk wilden we via een analyse van realityshows de wisselwerking tussen dit televisiegenre en autobiografieën onderzoeken. Realityshows hebben een grote impact gehad op hoe we kijken naar het aanpassen en manipuleren van een persoonlijk verhaal om een prijs te winnen. Onze prijs was kunnen blijven optreden. Hiervoor waren we bereid veel te doen, onder meer het vertellen van onze ervaringen op zo’n manier dat ze het publiek zouden interesseren. Zeggen we echt wat we willen zeggen, of willen we vooral ons theaterhuis overeind houden? Is dit niet een crisis waar veel kunstenaars mee worstelen?

And she stands there singing for money, La da dee, La dee da.

We hebben ons ook verdiept in de manier waarop ‘realiteit’ bij het begin van het moderne theater werd weergegeven door het nabouwen op scène van prototypes van burgerlijke huizen. Personages konden begrepen worden aan de hand van de ruimtes die ze bewoonden en de spullen die ze bezaten. Om ze te leren kennen, moest je de regieaanwijzingen nauwkeurig bestuderen waarin hun kamers, boeken, behang, piano’s en tapijten werden beschreven. Als een huis de ultieme ruimte is om persoonlijkheid te definiëren, wat betekent dit dan voor een groep die creëert vanuit de afwezigheid ervan? Wat zijn de grenzen van dit half afgewerkte huis, zonder sanitair, open haard, gebruiksvoorwerpen, zonder bedden voor iedereen, zonder dag of nacht, altijd dezelfde belichting, dezelfde afstand opgelegd door de vierde wand, dezelfde teksten en dezelfde duur?

Dat is wat we willen uitzoeken. En wat een geluk dat we vanavond hebben. Dit huis. En dit publiek.

Welkom bij de voorstelling van onze levens. In de arena bevinden zich negen personages op zoek naar een personage.
Slechts één van hen zal als winnaar uit de bus komen.
Plaats jullie weddenschappen. En veel geluk.

• João Turchi
• Vertaald door Stephanie Lemmens
• João Turchi is regisseur, toneel- en scenarioschrijver. Hij behaalde een master in dramaturgie aan de Universiteit van São Paulo (USP), waar zijn onderzoek zich richtte op documentair en realistisch theater. Zijn projecten spelen zich af op het kruispunt van de beeldende en podiumkunsten. Hij werkte al samen met een breed scala aan kunstenaars en collectieven, waaronder Teatro da Vertigem, Barbara Wagner & Benjamin de Burca, en Marcelo Caetano. Met MEXA regisseerde en schreef hij werken als Pumpitopera Transatlantica, The Last Supper en Reality Show.