Lagartijas Tiradas al Sol

Centroamérica is een theaterstuk, een installatie en een publicatie. We hebben ons verdiept in een regio die ons grotendeels onbekend was. We maakten verschillende reizen naar Centraal-Amerika en zetten een onderzoeksproject op dat zich gaandeweg richtte op de dictatuur in Nicaragua, met bijzondere aandacht voor de verhalen van vrouwen in ballingschap. De publicatie die bij Centroamérica hoort, dient als historisch handboek: ze geeft context aan lezers die de regio niet kennen en biedt een kader om het stuk
te begrijpen.

Er zitten verschillende drijfveren achter dit project. Zo wilden we het onder andere over iets anders hebben dan onszelf. Van kunstenaars uit het Globale Zuiden wordt doorgaans verwacht dat ze het over zichzelf hebben. Het is een algemeen geldend principe: kunst moet verbonden zijn met de identiteit van de kunstenaar om een stem te hebben. Met Lagartijas hebben we jarenlang gewerkt rond de geschiedenis van Mexico, maar op een bepaald moment vroegen we ons af hoe het zou zijn om een werk te creëren over iets dat we niet zelf hadden meegemaakt. We voelden een sterke artistieke drang om met deze algemene verwachting te breken.

We willen niet aan amateursociologie of -politicologie doen en vragen ons telkens af welke meerwaarde theater kan bieden. We vertrekken vanuit de werkelijkheid, maar hanteren vaak fictie omdat het iets unieks toevoegt. De beste manier om over iets te praten of iemand te leren kennen, is meestal door even afstand te nemen en de dingen van buitenaf te bekijken. Voor ons betekent ‘van buitenaf’ het integreren van fictie als een bevoorrechte ruimte van waaruit we de werkelijkheid beschouwen, juist omdat het niet helemaal de werkelijkheid is. Dankzij theater kunnen we de wereld op een andere manier zien en andere werkelijkheden verbeelden, ver voorbij een realiteit die soms erg wreed kan zijn. Het geeft ons de mogelijkheid om zelf een einde te verzinnen, of om ons verhaal volledig te herschrijven.

***

We definiëren onszelf meestal als een groep kunstenaars, maar Lagartijas Tiradas al Sol is ook een collectief dat al meer dan twintig jaar aan vriendschap, verbondenheid en solidariteit bouwt. Via onze creaties delen en bevragen we onze ervaringen, onze blik op de wereld, onze omgeving en onze geschiedenis. We formuleren principes die ons richting geven, zowel in onze persoonlijke levens als in de gemeenschappen waar we deel van uitmaken. Net als vele anderen proberen we werk en leven met elkaar te verweven, grenzen op te heffen of vast te leggen. We werken met de werkelijkheid, maar gebruiken fictie om het narratief te versterken, te transformeren of het perspectief te veranderen. Uiteindelijk willen we een ruimte creëren waarin we kunnen verwoorden en ontrafelen wat het dagelijkse leven opslorpt, negeert of als vanzelfsprekend presenteert. Onze projecten monden meestal uit in theaterstukken, maar ook in boeken, radio, video, cinema, didactisch materiaal en tentoonstellingen.

We besloten een theatergroep op te richten vanuit enkele specifieke principes en dringende behoeften:

– 
We werken met wat voorhanden is, zowel op materieel, menselijk als financieel vlak, en we proberen los te komen van de productiemethodes geïmporteerd door onze noorderburen.

– 
Door onze teksten zelf te schrijven en te ensceneren, nemen we verantwoordelijkheid voor de teksten die we als acteurs en actrices vertolken.

– 
We koesteren onze interne relaties bij wijze van experiment om een gewenste samenleving te verbeelden, wetende dat de rollen en structuren van het collectief de processen sturen en dat ze per project kunnen wijzigen; het helpt ons om met hiërarchieën te werken, zolang deze tijdelijk zijn.

– 
We richten ons op de lange termijn (het project van vandaag effent de weg voor het project van morgen).

– 
We proberen ons af te stemmen op de behoeften van de samenleving waarin we zijn geboren, opgroeiden en leven, met al haar ongelijk- en onrechtvaardigheid.

– 
We beschouwen dramaturgie niet als een einddoel maar als een uitgangspunt, een gids, een leidraad voor de scène.

– 
We experimenteren met conventies en technologieën die eigen zijn aan onze generatie, zoals bijvoorbeeld de filmtaal die we op scène gebruiken.

Deze ideeën vormen een soort van baken waarnaar we willen streven.

We verkennen het heden vanuit autobiografie, herinnering, geschiedenis en sociaal-politieke thema’s (voornamelijk over Mexico, hoewel we ons de laatste tijd ook richten op andere regio’s). Dit brengen we in de vorm van documentair theater, verrijkt met de magie van fictie.

• Luisa Pardo & Lázaro G. Rodríguez, Lagartijas Tiradas al Sol, april 2026

Vertaald door Stephanie Lemmens