Maria Hassabi in gesprek met Andrea Rodrigo

Andrea Rodrigo – Een tijdje geleden las ik in een tekst over een van je creaties: ‘het in scène zetten van de beweging tussen gewaarwording en vertoning’. Die omschrijving is me bijgebleven. Hoe ga je om met de spanning tussen aanwezigheid en representatie?

Maria Hassabi – De spanning in mijn werk vloeit, denk ik, voort uit een uitgepuurde benadering van lichamelijkheid. Voor mij is precisie erg belangrijk om inzicht te krijgen in wat ik op scène breng, in de relaties tussen de performers en het gebruik van tijd en ruimte. Naarmate de handelingen specifieker worden, ontstaat er spanning. Het zorgt er ook voor dat de performers in het hier en nu blijven. Ik vraag hen om, terwijl ze met ‘traagheid’ werken, gevoel te integreren, zodat het niet gaat vervelen of inert wordt.

Wat bepaalt het ritme van Us? Hoe komen de bewegingen tot stand? De choreografie vergt een enorme inspanning en precisie van de dansers. Van buitenaf kan dit overkomen als stilstand, als een onderbreking, en een zekere kwetsbaarheid oproepen. Wat wil je dat voor het publiek leesbaar blijft en wat wil je achter de techniek verborgen houden?

Wat bepaalt het ritme… De performers tellen de hele tijd mee, ook als ze passief lijken. Ze werken volgens een nauwgezet script dat eerder spanning opbouwt dan ontlading creëert, wat vooral tijdens de voorstelling een zekere kwetsbaarheid kan teweegbrengen. Ik zou het niet per se als ritme omschrijven. Elke performer heeft een solo, en het stuk ontvouwt zich via de onderlinge relaties en de relatie tot het publiek. Het is eerder relationeel dan ritmisch.

Ik moet vaak denken aan het idee van ‘edging’ – iets dat telkens op het punt staat uit te barsten in iets anders. Als ik werk van jou zie, krijg ik het gevoel dat ik bijna in een beeld terechtkom, en dan verschuift er iets, en juist dat is wat me daar houdt, mijn aandacht vasthoudt, dat gevoel. Klinkt dit herkenbaar?

Hoezeer ik ook probeer om beelden op te roepen in een live performance, ze zijn altijd in beweging. Stilstand is onmogelijk. We ademen, er zijn zichtbare inspanningen en voortdurende microbewegingen die het beeld dat we waarnemen beïnvloeden. Wat mij interesseert is die instabiliteit, het moment waarop iets bijna tot rust komt en dan weer verandert. Voor Us wilde ik niet één beeld creëren, maar net die overgangstoestand vasthouden, waarin dingen nog niet volledig in één vorm zijn uitgekristalliseerd.

Wat met het publiek, dat de voorstelling pas voor het eerst te zien krijgt op de première tijdens Kunsten-
festivaldesarts? Het voortoneel en de frontale opstelling plaatsen de dansers in een toestand van extreme blootstelling, terwijl ze in zekere mate onleesbaar blijven. Het kan contra-intuïtief aanvoelen om juist via die blootstelling intimiteit te willen creëren. Wat is je houding ten opzichte van beheersing in deze dynamiek?

Voor mij gaat het niet zozeer om beheersing, maar wel om volharding, volharding in het streven naar precisie. Ook al is het lichaam geen abstracte vorm, binnen het medium dans kan het geabstraheerd raken. Via precisie probeer ik een vorm van puurheid te bereiken. Blootstelling is inherent aan de situatie. Zodra je op het podium staat, moet je daar rekening mee houden. Met het voortoneel is het altijd de vraag of je intimiteit kan creëren in een grotere zaal. Kan het werk intimiteit oproepen zonder te vervallen tot spektakel?

Wat betreft die abstractie: hoe verhoudt die zich tot de canonieke westerse traditie, of tot het gangbare begrip van abstractie als iets dat losstaat van de materiële werkelijkheid?

De performer is voor mij geen abstract gegeven. Wat er is, moet leesbaar blijven. Tegelijkertijd is er geen verhaallijn, en dat zorgt op zich al voor een vorm van abstractie. Voor mij is abstractie niet het gevolg van het weglaten van het menselijke of het uitwissen van het lichaam. Ze komt voort uit de structuur van het werk, de afwezigheid van een verhaal, en uit de manier waarop tijd en aandacht zijn georganiseerd.

Hoe zou je de specifieke textuur van dit werk omschrijven?

De voorstelling is nog niet in contact gekomen met een publiek. Pas dan worden mijn creaties compleet. Ik wil weten hoe de waarneming verschuift tijdens het uitvoeren van een eenvoudige taak. Us openbaart zich in de duur; wat je ziet is voortdurend in beweging en komt nooit tot stilstand. Het werk hoeft niet onmiddellijk begrepen te worden: de toeschouwer krijgt ruimte om erin door te dringen, rond te dwalen en ernaar terug te keren.

Kan je vandaag nog verlangen dat een publiek die mate van aandacht geeft?

Ik verlang niet echt iets van het publiek. De toeschouwers zijn welkom en we proberen zo genereus mogelijk te zijn. Ik wil geen lessen geven of een bepaalde manier van kijken opleggen. Ik creëer een ruimte waarin we proberen aanwezig te blijven. De toeschouwers kunnen zelf kiezen of en hoe ze dat doen. Ze kunnen blijven, of weggaan. De performers hebben die keuze niet.

En de titel, Us.

Ik ben heel blij met die titel. Hij verwijst naar de verschuivende positie tussen performers en publiek. Soms worden de performers gezien als ‘wij’ en op andere momenten herkent het publiek zich misschien in die rol. Het onderscheid tussen ‘zij’ en ‘wij’ ligt niet vast. Het verschuift en beweegt, beide posities kunnen elkaar overlappen en wie weet ontstaat er wel een gedeeld gevoel van ‘wij’.

• Interview door Andrea Rodrigo, april 2026
• Vertaald door Stephanie Lemmens

Andrea Rodrigo is curatrice en onderzoekster in hedendaagse dans en choreografie. Haar werk vertaalt zich in verschillende formats en benaderingen, zoals tentoonstellingsprogramma’s, publicaties, dramaturgie, strategisch advies en het begeleiden van choreografen en kunstenaars. Haar onderzoek is gebaseerd op choreografische en kritische theoretische kaders om te begrijpen hoe vorm esthetische en politieke gevoeligheden kan belichamen en hoe somatische kennis wordt overgedragen en ideologisch verankerd.