Lia Rodrigues Rio de Janeiro

Outrar

dans — premiere

De Kriekelaar

| ⧖ 1h | €16 / €13 | In openlucht

Outrar betekent de ander worden, besmet worden door de ander in een praktijk van voortdurende uitwisseling. Na haar succesvolle choreografische meesterwerk Fúria – een explosieve voorstelling die veel deining creëerde op de grote scène van het Théâtre National op het Kunstenfestivaldesarts in 2019 – keert Lia Rodrigues terug om een werk te delen dat ze samen met haar gezelschap in Brazilië heeft ontwikkeld en dat tot stand is gekomen tijdens de laatste maand van Covid-19 gezondheidscrisis. Geconfronteerd met de onmogelijkheid om te reizen – en de noodzaak om in Brazilië te zijn – werkte ze online samen met de kunstenaars van haar dansgezelschap en met muzikanten om een nieuw project voor het festival te creëren, een project waarin de choreografie van continent naar continent reist, en van lichaam naar lichaam. Outrar is een reeks choreografische instructies en een geluidsbrief die vanuit Brazilië wordt gestuurd naar Brazilianen die vandaag in Europa gevestigd zijn: een krachtige reis op de grens tussen afstand en nabijheid.

read more

Outrar

Interview met Lia Rodrigues

Na de presentatie van Fúria in 2019, kom je in 2021 terug naar Kunstenfestivaldesarts met Outrar. Afgeleid van het zelfstandig naamwoord “outro”, “andere” in het Portugees, kan dit werkwoord vertaald worden als “zich anders maken”. Fernando Pessoa, een schrijver die bekend staat om zijn talrijke heteroniemen en fictieve alter ego’s, bedacht dit neologisme om een staat van openheid, solidariteit en empathie op te roepen, een vermogen om zich in de plaats van een ander in te leven, en een erkenning van de mening en het perspectief van anderen. Hoe ziet u, gezien uw werk over gemarginaliseerde lichamen en subjectiviteiten, de beweging om “zich anders te maken”? Hoe manifesteert deze impuls naar de ander zich in uw choreografisch werk?         
“Zo dicht mogelijk bij elkaar zijn, is niet aanraken; de dichtste nabijheid is uitgaan van de afstand van de ander. Dit is een prachtig citaat van Jean Oury [een Franse psychoanalyticus en psychiater] in verband met het door Pessoa uitgevonden werkwoord “outrar”. In mijn workshops en cursussen gebruik ik dit concept al heel lang als leidraad. Het gaat erom naar de ander te kijken, zichzelf te transmuteren en te transfigureren. In die zin bevalt mij ook het idee van transcreatie, een ander neologisme, ditmaal van Augusto de Campos. Ik vat transcreatie op als de daad van antropofagie van de ander, maar niet met de bedoeling hem of haar te vernietigen, maar veeleer om zijn of haar kwaliteiten te benaderen. In plaats van letterlijk een ander te worden, is “outrar” dus radicaal luisteren naar de ander, en een mogelijkheid om iets gemeenschappelijks te vinden in het verschil.         

Dit radicale luisteren begon als een nieuwsgierigheid, een verlangen, maar ik besefte al snel dat het een burgerplicht was, een verantwoordelijkheid in een land dat gekenmerkt wordt door racisme en structurele ongelijkheden. Als choreograaf, en vanuit mijn positie als blanke middenklasse in Brazilië, beschouw ik het als een plicht om verbanden te leggen en ruimte te scheppen voor ontmoetingen met de ander.       

Dit radicale luisteren naar de ander loopt op verschillende niveaus door je praktijk. Het staat centraal in uw werkmethodologie en uw pedagogie. Ook de expliciete verwijzingen naar inheemse kosmovisies in de trilogie Pororoca (2009), Piracema (2011), Pindorama (2013) of Para que o céu não caia (2016), zijn symptomatisch voor deze openheid voor alteriteit. Tot slot volgt u dit engagement dagelijks in Maré, een van de grootste favelas van Rio de Janeiro, waar u in 2004 uw bedrijf vestigde en waar u in 2009, in het kader van de NGO Redes da Maré, samen met Silvia Soter en Eliana Sousa Silva het Maré Arts Centre oprichtte, evenals de Free School of Dance. Waarom legt u de nadruk op deze behoefte naar de ander, een neiging die alomtegenwoordig is in uw praktijk, juist op dit moment?         
Outrar houdt in de eerste plaats verband met de gezondheidscrisis die wij meemaken, en met de flagrante ongelijkheden die daardoor zijn verergerd. Welke lichamen sterven het meest? Op de dag dat wij dit interview doen, worden 25 mensen vermoord in Jacarézinho, de favela naast Maré. Een daad van barbaarsheid onder een bestuur dat op één lijn staat met Bolsonaro. 25 mensen, niet 25 criminelen. Dit is een dringend onderwerp van bezinning dat niet kan 
worden genegeerd.         

Praktisch gezien ontstond het idee voor het werk tijdens een residentie in de Pianofabriek in december 2020, op uitnodiging van de directeurs van het Kunstenfestivaldesarts, Daniel Blanga Gubbay en Dries Douibi. Ik heb een week alleen in een dansstudio doorgebracht, terwijl ik normaal altijd in een collectief werk, in een relatie met de andere. Er is een samenwerking in mijn gezelschap: zij dansen en ik weef, vlecht en verweef het choreografische kader. Deze keer, deed ik het tegenovergestelde. Ik danste alleen in Brussel en ik kreeg instructies vanop een afstand via Zoom. Toen besefte ik dat deze collectieve solo mogelijkheden opende.       

“Collectieve Solo” is een goede synthese van de toestand van virtuele sociabiliteit die wij tijdens deze pandemie meemaken. Wat was, afgezien van deze technologische hulpmiddelen die ons in staat stellen op afstand samen te zijn, de dynamiek van uitwisseling en overdracht die jullie tijdens het Outrar-proces tot stand brachten?         
Uit de gesprekken met Daniel en Dries ontworpen we een project dat verschillende mensen met elkaar in contact kon brengen. Ik ben met alle kunstenaars van mijn bedrijf bijeengekomen en we hebben de vorm van een collectieve brief bedacht. Elke kunstenaar kwam met een voorstel van instructies. De brief is de som van hun bijdragen, met in totaal 27 opdrachten: pauw zijn, gorilla zijn, koffiepauze, manipuleren van een voorwerp, trillen, vogelvleugels, constelleren, turbulent worden, verschijnen en verdwijnen, enz. Ik volgde min of meer hetzelfde principe voor de muziek. Ik bracht muzikanten bij elkaar die ik kende, die dicht bij me stonden, en vroeg hen om geluidsfragmenten door te sturen.         

Ik heb muziekstukken samengesteld die Zeca Assump-ção lang geleden voor mij had gemaakt, opnames van de Nederlandse zanger Henk Zwart die boven mij woonde, die ik toen naar Zeca in São Paulo heb gestuurd, de elektroakoestische groep “Cadeira” waarvan mijn dochter Inês Assumpção deel uitmaakt, de Nederlandse DJ Mendel, en ook geluiden die door de dansers zijn gemaakt.         

De muzikant Alexandre Seabra heeft me geholpen met het bewerken en mixen van deze soundtrack. Het was niet alleen een ontmoeting op afstand, maar ook een ontmoeting tussen de generaties: van Zeca Assumpcão, die 76 jaar oud is, tot de jongeren die hun eerste loon ontvangen.         

Dit raamwerk van muziekfragmenten en instructies vormt de geluidsbrief aan Braziliaanse artiesten die in Europa zijn: Luyd Carvalho, Marllon Araújo, Volmir Cordeiro, Calixto Neto. De artiesten zijn volledig vrij om met deze geschenk brief te doen wat zij willen, de enige regel is dat de soundtrack wordt gebruikt, die is voor iedereen gelijk.         

Gezien deze periode van schaarste en crisis, dachten we eraan een project te maken waarbij iedereen dezelfde betaling zou kunnen krijgen. Outrar is een vorm van onderlinge hulp, en gaat uit van de wens om middelen en kansen te verdelen. Ik denk altijd dat mijn werk ondersteunend moet zijn. Ik wil dat kunstenaars overleven, ik wil dat jonge mensen enthousiast zijn om hun werk voort te zetten. Misschien kan de creatie moed geven om dit moeilijke moment aan te gaan? Hoe dan ook, in een tijd waarin Brazilië een recordaantal sterfgevallen kent en de staat 25 mensen heeft vermoord, denk ik dat het creëren van een verbintenis met het leven sluit.       

Het consolideren van een affectief kader en het bewust activeren van een ondersteunend netwerk is slechts één voorbeeld van hoe ethiek en esthetiek samenkomen in uw praktijk. Ziet u uw engagement voor het collectief en uw artistieke werk als een vorm van verzet in een steeds kwetsbaarder cultureel milieu in Brazilië?         
Ik ben nogal terughoudend om het woord verzet te gebruiken om over kunstenaars te spreken. Ik denk dat de eerste weerstand niet wordt geboden door de kunstenaars, maar door de lichamen die als perifeer worden beschouwd. Ze zeggen elke dag ja tegen het leven. Naar mijn mening is dit woord relatief ten opzichte van andere weerstanden. Ik denk dat de eerste weerstand niet wordt geboden door de kunstenaars, maar door de lichamen die als randfiguren worden beschouwd. Ik spreek liever van de ecologie van het doen, die nog verschilt van een ecologische houding die in Europa bijvoorbeeld wordt geassocieerd met het niet reizen per vliegtuig. Hoewel ik de ernst van de milieusituatie erken, vat ik ecologie in ruimere zin op.         

In de eerste plaats moeten we luisteren naar degenen die al meer dan 500 jaar over ecologie spreken, de inheemse volkeren, en vervolgens naar de quilombolas (zelfgeorganiseerde gemeenschappen van Afro-Braziliaanse oorsprong). Hun wijsheid wordt bijna systematisch genegeerd. In het algemeen heb ik de indruk dat Europa nog steeds vrij terughoudend is ten opzichte van niet-westerse kennis, en nog steeds een zeer mannelijk en blank perspectief hanteert. Wij moeten dus onze aandacht verleggen, het centrum verruimen en deze ruimte toegankelijk maken voor andere wereldvisies, ons vertrouwd maken met andere literaturen.         

Mijn ecologische houding bestaat uit voortdurend met het grondgebied werken. Daarom raakte ik betrokken bij Redes da Maré, een NGO die door de bewoners van deze favela is opgericht. Ik ben er in 2003 voor het eerst geweest, en het was toen een plek die weinig hedendaagse kunstenaars bezochten. Het Maré Arts Centre is ontstaan uit een ontmoeting tussen Eliana Sousa Silva, directeur van Redes da Maré, en Silvia Soter, toneelschrijfster en professor aan de Faculteit Educatie van de Federale Universiteit van Rio de Janeiro. Het maakt deel uit van een groter, multifunctioneel complex: het is een ruimte voor dans, kunst, seminars en bijeenkomsten van de bewoners uit de favela. Daar is kunst niet gescheiden van het leven, maar hier staat het naast het leven. Ik ben ervan overtuigd dat we andere doelen, andere betekenissen nodig hebben om kunst een betekenis te geven. Dus Outrar is een deel van mijn manier om naar het leven te kijken. Het is niet alleen een choreografie, maar een  werk dat deel uit maakt van een manier van zijn in de wereld. Waarbij men geprikkeld wordt door ruimtes te creëren waar verschillen elkaar kunnen ontmoeten.         

  • Interview van 7 mai 2021, bewerkt en vertaald uit het Portugees door Olivia Ardui.

Presentatie: Kunstenfestivaldesarts-De Kriekelaar

Regie, creatie: Lia Rodrigues | Met: Marllon Araújo, Luyd Carvalho, Volmir Codeiro, Calixto Neto | Creatie: Amalia Lima, Leonardo Nunes, Carolina Repetto, Valentina Fittipaldi, Andrey Silva, Larissa Lima, Ricardo Xavier | Originele soundtrack gemaakt en uitgevoerd door: Zeca Assumpção, Henk Zwart, Mendel, Grupo Cadeira (Inês Assumpção, Jorge Potyguara, Miguel Bevilacqua, Henrique Rabello) en stukken van de CD 'Authentic South America 5, The Amazon' | Editing and mixing: Alexandre Seabra | In opdracht van en geproduceerd door Kunstenfestivaldesarts | Ondersteund door: Kunstenwerkplaats

20.05

  • 20:30
  • Luyd Carvalho & Marllon Araújo Volmir Cordeiro

21.05

  • 20:30
  • Luyd Carvalho & Marllon Araújo Volmir Cordeiro

22.05

  • 20:30
  • Calixto Neto Volmir Cordeiro

23.05

  • 18:00
  • Volmir Cordeiro Calixto Neto
  • 20:30
  • Luyd Carvalho & Marllon Araújo Calixto Neto

24.05

  • 20:30
  • Calixto Neto Volmir Cordeiro
website by lvh