Context

Eerste Verslag aan de Natie door de President Luis Echeverría, 1 september 1971

“Mexico bestaat en verandert binnen het kader van haar grondwet. Verwezenlijking betekent het vernieuwen van het pact waarop de nationale eenheid is gestoeld. Het is onze manier om op koers te blijven en de voortgang van onze geschiedenis te bespoedigen. De Grondwet vat de inspanningen en aspiraties van het volk samen. De politieke organisatie, individuele waarborgen en sociale rechten die het grondvest, zijn de vrucht van iets bijzonders voor ons dat niet kan worden overgedragen. Zij geven de unieke weg aan waarlangs het leven van de Mexicanen zich kan verderzetten op een beschaafde en vrije manier. Wanneer er tekenen zijn dat onze normen van gemeenschapsleven in gevaar zijn, dan moeten we ze bevestigen met meer overtuiging. Huidige en toekomstige generaties moeten weten dat als we erin slagen om onze instellingen levendig te houden, er geen doel zal zijn dat we niet zullen kunnen bereiken. Ideologieën kunnen concurreren en belangen kunnen tegengesteld zijn, maar zolang het volk en de regering oprecht voldoen aan de voorschriften van onze Hoogste Wet, zal Mexico vooruit blijven gaan. (22 seconden applaus) Niets kan de schending van de rechtsstaat rechtvaardigen. Zogenaamde progressieve acties, die we niet hoeven te tolereren, dienen belangen die tegengesteld zijn aan die die hun aanstichters beweren aan te hangen. (9 seconden applaus) De ervaringen van andere tijden en andere landen bewijzen dat de irrationele verspreiding van geweld alleen maar tot anarchie leidt. Mexico heeft grote revoluties ondergaan waaraan zij haar stabiliteit, vooruitgang en nationale karakter dankt. Dat is de reden waarom we onbeduidende rellen of ondergrondse politiek niet mogen verwarren met de echte transformatie van het land. Wij zijn een snel ontwikkelende natie, van wie de instellingen zowel de individuele vrijheden als het welzijn van de gemeenschap beschermen en wiens binnenlandse vrede de beste verdediging van haar soevereiniteit is. We hebben respect voor alle overtuigingen en ideologieën. Niemand wordt vervolgd voor de uitoefening van zijn politieke rechten of het beleven van zijn vrijheden. We proberen het denken niet te standaardiseren, integendeel, ons streven is dat eerlijke en oprechte, reflecterende kritiek kan bijdragen aan de sociale vooruitgang. Om die reden verwerpt het nationale geweten de avonturiers van de wanorde. Wij Mexicanen hebben besloten om door te zetten met de democratie. We willen dat het leven van onze burgers en de moed van de generaties zich kan ontwikkelen zonder angst. We moeten haatdragendheid met wortel en al uitrukken en onze ambities verenigen om de toekomst tegemoet te gaan door beroep te doen op het morele goed van de hele natie.”

Over het La Rebeldia-project

Kan een kritische blik op het verleden de toekomst veranderen? Hoe was de wereld van onze vaders? Wat erven we? Welke veldslagen werden gestreden voordat we werden geboren? Waar zijn wij geboren? Wat betekent opstandigheid in de 21ste eeuw? Welke vorm heeft dissidentie vandaag? Hoe kunnen we bouwen aan een beter land? Hoe kunnen we ongelijkheid te niet doen? Hoe verkrijgen we onze vrijheid en onze rechten? Hoe kunnen we ons leven politiseren? Kan Mexico worden veranderd door middel van gewapende strijd? Nee? Hoe kan het dan wel worden veranderd? Kan het simultaan revolutionair en institutioneel zijn? Hoe kunnen we actoren worden? Zijn er andere systemen om de zaken te besturen? Waarom is het zo moeilijk om kritiek op het huidige te geven? Zou er een ander moeten worden uitgevonden? Zou het beter zijn dan dit? Zou een fout uit het verleden een sleutel tot de toekomst kunnen zijn? Hoe kunnen we de hoop herstellen?

Het project bestaat uit drie onderdelen:

We vertrekken vanuit de behoefte om onszelf terug te vinden in andere personen: om onze tijd te zien in relatie tot andere generaties, om coördinaten te creëren van waaruit we onze plaats in het Mexico van het jaar 2010 kunnen definiëren; vanuit het idee een verhaal te vertellen dat geen staat van zaken wenst te bevestigen, willen we een verhaal creëren dat het mogelijk maakt om onszelf te situeren, onszelf te begrijpen, om het heden vast te leggen in een proces dat vandaag niet begint, noch eindigt.

Tijdens de jaren zestig en zeventig ontstonden tal van guerrillagroepen in Mexico, met opmerkelijke politieke en ideologische verschillen. Het belangrijkste verschil kan worden gevonden tussen de landelijke gewapende bewegingen en de stedelijke: terwijl de eerste oplossingen zochten voor bepaalde concrete eisen die verband hielden met hun geboortestreek, zochten de laatste over het algemeen de wereld te veranderen.

De uitkomst van deze episodes was een onbepaald aantal doden, politieke gevangenen en ongeveer duizend of zo gedwongen verdwijningen. Het ging om jongeren van het platteland, van volkse en middenklasse origine die revolutionaire acties zagen als de enige manier om een staat te veranderen waarin zij geen alternatieven voor hun eisen konden vinden.

Er was een tijd waarin sommige mannen en vrouwen niet alleen geloofden dat het wenselijk was om op een andere manier in de wereld te staan, maar het leek hen ook ondraaglijk om deel te zijn van een werkelijkheid die op die manier georganiseerd was. Als gevolg daarvan riskeerden ze hun eigen leven om het bestaande systeem omver te werpen. Dit gebeurt herhaaldelijk vanuit de veronderstelling dat “het zich buiten de wet plaatsen de enige eerlijke positie is wanneer die wet niet eerlijk is, wanneer de wet er is om de belangen van een minderheid te verdedigen ten koste van de meerderheid.”

Hoeveel wilskracht en rechtvaardiging zijn er nodig opdat iemand zijn of haar leven riskeert, wanneer passiviteit zo gemakkelijk en vanzelfsprekend is?

Wat dreef deze mannen en vrouwen om de wapens op te nemen, het comfort en de dagelijkse inertie te verzaken in het streven naar verandering?

Walter Benjamin schreef: “Marx zegt dat revoluties de locomotieven van de wereldgeschiedenis zijn. Maar de situatie kan heel anders zijn. Misschien zijn revoluties niet de treinrit, maar het menselijke ras dat naar de noodrem grijpt.”

Op die manier, volledig bewust van de verschillen die ons scheiden van het Mexico van de jaren ‘60 en ‘70, voelen we ons ondergedompeld in een diepe staat van onbehagen. Ziek. In een land waarin we ongevoelig zijn geworden voor ongelijkheid en, naar onze mening, niet in staat ook maar enig politiek project dat hoop in zich draagt vorm te geven.

We voelen ons ‘gekeurslijfd’, geconfronteerd met de zeer wijdverbreide opvatting dat de wereld voorgoed is afgesloten en er nu slechts één systeem van politieke, sociale en culturele organisatie bestaat. Een systeem dat bovendien zeer moeilijk te bekritiseren blijkt, ook al worden we in ons dagelijks leven geconfronteerd met haar enorme gebreken en vreselijke nadelen.

Verontwaardiging, weerstand, protest, divergentie, opstand en oproer lijken ons verschijnselen uit het verleden. Dit project is verre van een strijdkreet om de wapens op te nemen; dit project is een poging om het idee van de utopie en de mogelijkheid van het creëren van nieuwe ideeën te herstellen, waardoor het voor ons mogelijk wordt om eerlijkere werelden te bedenken. Om de tekening in de schets te zien en enkele ideeën over de toekomst uit te zetten. Wij hopen dat deze een start kunnen nemen; we zullen later zien of ze op hun bestemming aankomen.

De redenen van het hart moet niet worden bevraagd, ze voldoen.

Lagartijas tiradas al sol, Mexico City, 2010

Vertaling: Christopher Griffin & Michael Meert