Unforetold

    10/05  | 20:30
    11/05  | 20:30
    12/05  | 18:00
    13/05  | 15:00

€ 18 / € 15 (-25/65+)
± 1h
NL > FR / EN

Ontmoet de artiest na de voorstelling op 11/05

In een wereld die gefixeerd raakt door statements, statistieken en stemmingen, creëert Sarah Vanhee samen met zeven kleine wezens tussen 8 en 11 jaar een nieuwe, open verbeeldingsruimte. “Wij zijn in die wereld en die wereld is in ons,” zeggen ze in Unforetold. Ze bevinden zich in duisternis, op een fonkelende, resonerende plek waar ze verborgen en geborgen zijn. Als één lichaam sturen ze vragen uit, niet wetende wat terug zal komen, maar te allen tijde open en ontvankelijk. Ze zijn gevoelig voor het onvoorspelde en onbevangen door tijd, routines en verplichtingen. Niet vooringenomen, niet strategisch, maar bijzonder, betrokken en urgent. Sarah Vanhee is een Belgische performer, maker en auteur die op het Kunstenfestivaldesarts al indruk maakte met projecten als Lecture For Every One (2013), Untitled (2014) en Oblivion (2016). Unforetold transformeert de theaterscène tot een baken van verbeelding, licht, duisternis en geluid. In het donker is alles nog mogelijk.

Concept & regie
Sarah Vanhee

Performance
Luka Arlauskas, Warre Beyens, Finne Duym, Monica Keys, Sudenaz Kolukisa, Lily Van Camp & Timon Vanden Berghe

Geluid
Alma Söderberg & Hendrik Willekens

Kostuums & scenografie
An Breugelmans

Kindercoaching
Inez Verhille 

Licht
Lucas Van Haesbroek

Techniek
Piet Depoortere & Maarten Van Trigt 

Productie
CAMPO

Coproductie
Kunstenfestivaldesarts 2018 (Brussel); Théâtre Nanterre-Amandiers (Parijs); HAU Hebbel Am Ufer (Berlijn); BIT-Teatergarasjen (Bergen); Sommerszene (Salzburg) SZENE Salzburg & le phénix, scène nationale Valenciennes, pôle européen de création

Met cofinanciering door
apap - Performing Europe 2020 binnen het Creative Europe-programma van de E.U.

Met speciale dank aan
Manyone, Jakob Ampe, Britt Hatzius, Katja Dreyer, Christine De Smedt, Daniel Blanga-Gubbay, Judith Wielander, Tine Vanhee, Johny Vanhee, Marleen Deseure, Xiri Tara Noir, Anna Rispoli, Mylène Lauzon, Mette Edvardsen, Sarah Vanagt & Marika Ingels

Back to top
UNFORETOLD

“Het onbekende”, zei Faxes zachte stem in het woud, “het onvoorziene, het onbewezene, daar is het leven op gebaseerd. Het niet-weten is de grondslag van het denken. Het niet-bewijzen is de grondslag van het handelen. Het enige wat het leven mogelijk maakt is voortdurende, ondraaglijke onzekerheid: niet weten wat er komt.” (1)

***

Unforetold is een stuk (of misschien liever een ruimte) dat eerder intuïtief tot stand is gekomen dan dat het ‘geregisseerd’ is. Het begon met mijn fascinatie voor het fantastische vermogen van jonge kinderen om voortdurend vragen te stellen, of ze nu een antwoord vinden of niet. Ik zie vragen stellen graag als een magische daad die nieuwe mogelijkheden, logica’s en werelden oproept. Elke verbeelding kan ontstaan vanuit de vraag “wat als?”. Het stellen van vragen wordt dus een daad om nieuwe dingen en werelden te evoceren, die, door hun ontstaan, op hun beurt weer tot nieuwe vragen leiden. 

Wat als een vleermuis eigenlijk vragen stelt wanneer ze haar hoge geluidsgolven uitzendt en wacht op de teruggekaatste antwoorden van de haar omringende voorwerpen en oppervlakken? De vleermuis zoekt dan niet naar antwoorden, ze ontvangt ze. 

Net zoals vleermuizen zijn jonge kinderen heel goede ‘ontvangers’.

Ik heb de kinderen nooit beschouwd als ‘kinderen’ (versus volwassenen). Ik zie ze liever als kleine wezens – of kleine beginnetjes – met specifieke magische eigenschappen, een diepe intuïtieve intelligentie en een groot vermogen om te leren. Een houding die ruimte laat voor het onvoorziene, het onvoorspelde.

In dit stuk/deze ruimte die we samen geëvoceerd hebben, is het collectieve belangrijker dan het individuele. De verschillende elementen van de ruimte worden bewoond door een gemeenschappelijk bewustzijn, een ‘hive mind’ (2) die alles met elkaar verbindt, ook de kleine wezens, in een bovenmenselijke dimensie. 

***

Ik hou het meest van de theaterruimte wanneer ze zich opent eerder dan dat ze zich sluit: open net omdat ze gesloten is. De wereld van vandaag draait vooral op statements, statistieken en staten, eerder dan op vragen en onderzoek. In de wereld van vandaag kan het betreden van zo’n gesloten, zich openende ruimte veel troost bieden. 

De zwarte doos als een ruimte voor vragen kan dan als een ‘heterotopie’ beschouwd worden. (3) “Deze tegenruimtes (…) worden goed herkend door kinderen. Een hoekje in de tuin; een tent in het midden van de zolder; of op het bed van hun ouders, waar ze de oceaan ontdekken en tussen de lakens kunnen zwemmen, en het bed is ook de lucht, of ze kunnen op en neer springen op de veren; het is het bos waar ze zich kunnen verstoppen; of het is ook de nacht, waarin ze geesten kunnen worden onder de dekens, en ten slotte is het de angst en de vreugde wanneer hun ouders weer thuiskomen… Het inventieve spel van kinderen creëert een nieuwe ruimte die tegelijkertijd hun omgeving weerspiegelt. De ruimte reflecteert en contesteert tegelijkertijd.” (…) “Het is op die manier dat het theater op de rechthoek van de scène een heleboel plaatsen creëert, de ene na de andere, die vreemd zijn aan elkaar.” Ik stelde me die heterotope ruimte van vragen voor als een donkere ruimte, want in de duisternis is alles nog mogelijk. De zwarte doos van het theater als een ruimte voor radicale verbeelding, een donkere plaats boordevol mogelijkheden.

***

‘Donkere tijden’, ‘donkere werkelijkheid’, ‘donkere gevoelens’, … Waarom wordt het donker overheersend als negatief beschouwd? Waar komt dat vandaan? Ik begon te vermoeden dat dit denigreren van de duisternis – tegenover de connotatie van licht met ‘zien’, ‘helderheid’ en ‘rationaliteit’ – cultureel en ideologisch geïnformeerd is, voortgaand op de ideeën van de Verlichting. Er schuilt iets obsessiefs in hoe onze westerse samenleving een cultuur van 24/7 licht/verlichting heeft ontwikkeld. 

Licht maakt het mogelijk om te zien maar het kan ook gewelddadig, onbeschermd blootstellen; in het duister kan je rusten, je verstoppen en verborgen en geborgen zijn. Nu er nog maar weinig overblijft van onze privacy, straatlantaarns bewakingspalen worden en we onophoudelijk gegijzeld worden door het licht van beeldschermen, is duisternis een steeds kostbaarder goed geworden.

Sommige werkelijkheden kunnen slechts bestaan bij gratie van de duisternis, net omdat ze ongezien blijven. Een schuilplaats, een baarmoeder, een donkere kamer, het netwerk van een mol, een hol, een grot, … In die positieve, omsloten donkere ruimtes kunnen we voelen, luisteren, verbeelden.

“Hoe kan je ergens duisternis op laten schijnen in plaats van ergens licht op te laten schijnen?”, vroeg Hendrik.

***

De vergeten godin van de duisternis is Nyx, de godin van de nacht, een van de oergoden die aan het begin van de schepping stonden. In het Vlaams klinkt Nyx als ‘niks’. De godin van het niets, aan de vooravond van alle creatie. Ze werd afgebeeld als een mooie vrouw, gekleed in het zwart, omgeven door mist, en vaak in het gezelschap van een aantal van haar talrijke kinderen. Nyx oont in een grot voorbij de oceaan, waar ze orakelt.

De eeuwige duisternis waarin Nyx leeft, wordt enkel doorbroken door de gloed van allerlei wonderbaarlijke lichtgevende wezens. De reden waarom zoveel diepzeewezens licht geven is niet om te kunnen zien, maar om zich te verdedigen, te camoufleren, soortgenoten aan te trekken

of te waarschuwen, …

***

In het diepste van de oceaan vinden we niet alleen wezens maar ook objecten die al lang verdwenen zijn, zoals het wrak van de Titanic In 1912 zonk dat onzinkbaar gewaande schip, een symbool van rijkdom en vooruitgang, naar de donkerste diepte van de oceaan na een aanvaring met een ijsberg. Het orkest bleef spelen op het voorste dek terwijl het schip zonk. Componist Gavin Bryars schreef een muziekstuk gebaseerd op het idee van een steeds voortspelend orkest, zelfs onder water, tot op de bodem van de oceaan. De verlenging van de muziek tot in de eeuwigheid komt voort uit een ‘wetenschappelijke’ theorie: “Tegen het einde van zijn leven raakte Marconi (de uitvinder van de radiotelegrafie) ervan overtuigd dat geluiden nooit verdwijnen, maar dat ze enkel steeds zachter en zachter worden tot we ze niet meer kunnen waarnemen.” (4) 

***

De kleine wezens in Unforetold zijn uitstekende luisteraars, die geen speciale apparatuur nodig hebben om de geluiden van vroegere, toekomstige of parallelle werelden te horen.

*** 

In deze wereld spreken ze hun eigen taal, die ze ‘Lutie Chaakaa’ noemen.

***

Alles in dit stuk/deze ruimte, is gecreëerd in samenwerking met de kleine wezens. Alles komt van hen, door te luisteren, te spelen, te verbeelden en eenvoudigweg te zijn. Achter het stuk gaat een geheim schuil dat alleen zij kennen en delen.

*** 

Op een keer vroeg Luka me of er een verhaal in het stuk zou zitten, een verhaal dat mensen kunnen begrijpen. Ik aarzelde en zei: “De mensen die naar dit stuk kijken en luisteren zullen waarschijnlijk heel veel verschillende verhalen ontdekken.” Ze werd eventjes stil en antwoordde uiteindelijk, tot mijn opluchting: “Dat is keileuk.” 

Monica zei: “Wat als we één foutje maken in ons stuk? Zou dat een ramp zijn?” 

Timon zei: “Neen, dan zou je het gewoon moeten verwerken.” Luka zei: “Dit landschap voelt als een grote hoop zachte dekens die op me neervallen.”

Sarah Vanhee

***

(1) Ursula K le Guin, The Left Hand of Darkness

(2) ‘Hive mind’ als in de groepsgeest van een zwerm dieren, volgens Wikipedia. Zoals in Village of the Damned, een sciencefictionfilm uit 1960 van Wolf Rilla.

(3) “Er zijn, waarschijnlijk in elke cultuur, in elke beschaving, reële ruimtes – ruimtes die bestaan en een belangrijke rol spelen in de vorming van een samenleving – die lijken op ‘tegenplaatsen’, waarin de echte plaatsen uit de cultuur tegelijkertijd gerepresenteerd, gecontesteerd en geïnverteerd worden. Die ruimtes staan buiten elke plaats, zelfs al kunnen ze soms fysiek aangeduid worden. Omdat die ruimtes zo verschillend zijn van de plaatsen die ze weerspiegelen, noem ik ze, als in een soort tegenstelling tot utopieën, heterotopieën.” Michel Foucault in Des Espaces Autres, een lezing uit 1967.

(4) http://www.gavinbryars.com/Pages/titanic_xebec.html. Het was het boek van de inmiddels overleden Mark Fisher, Ghosts of my Life, dat me liet kennismaken met Bryars’ The Sinking of the Titanic. In dat boek schrijft Fisher uitgebreid over het gebruik van crackle, zoals onder meer tijdens de eerste acht minuten van dat stuk te horen zijn: ‘‘(…) Crackle maakt er ons op attent dat de tijd uit zijn voegen is gerukt; het verhindert ons ten prooi te vallen aan de illusie van het nu.” 

Back to top

Sarah Vanhees artistieke praktijk situeert zich binnen de performance, de beeldende kunst, film en literatuur. Haar werk maakt gebruik van diverse formats en wordt vaak in situ ge(her)creëerd. Zo vonden projecten van haar plaats in woonkamers, in een gevangenis, tijdens meetings, op een bank in het park, … Recentelijk maakte ze The Making of Justice, Oblivion, I Screamed and I Screamed and I Screamed, Untitled, Lecture For Every One en Turning Turning (a choreography of thoughts). Haar werk werd gepresenteerd in diverse contexten, zoals in Kunstenfestivaldesarts Brussel (BE), Theaterformen Hannover (DE), Next Festival/BUDA Kortrijk (BE), Saal Biennaal, Talinn (EE), Actoral Marseille (FR), Centre Pompidou Metz (FR), Printemps de Septembre Toulouse (FR), HAU Berlin (DE), Kaaitheater Brussel (BE), Van Abbemuseum Eindhoven (NL), Arnolfini Gallery Bristol (UK), Jihlava IDFF (CZ), Extra City Antwerp (BE), … Vanhee is bovendien medeauteur van Untranslatables (a guide to translingual dialogue) en auteur van The Miraculous life of Claire C en TT. Ze geeft regelmatig lezingen, schrijft bijdrages voor publicaties en doceert. 

Back to top